งบการเงินหนึ่งชุดมีตัวเลขเป็นร้อยบรรทัด คนที่ไม่ได้ทำบัญชีเปิดมาแล้วมักไม่รู้จะเริ่มตรงไหน ข่าวดีคือเราไม่ต้องอ่านทั้งหมด นักวิเคราะห์สินเชื่อส่วนใหญ่เริ่มจากตัวเลขไม่กี่ตัว แล้วค่อยเจาะลงไปตรงที่ดูแปลก

ก่อนเริ่ม มีกฎข้อเดียว ห้ามดูตัวเลขปีเดียวแล้วสรุป ให้ดูย้อนหลังอย่างน้อย 3 ปี และเทียบกับบริษัทในธุรกิจเดียวกัน

1. อัตรากำไรสุทธิ

กำไรสุทธิ ÷ รายได้ × 100

ขายได้ 100 ล้าน เหลือกำไร 5 ล้าน อัตรากำไรสุทธิคือ 5% ตัวเลขนี้บอกว่าขายได้ร้อยบาทเหลือเข้ากระเป๋ากี่บาท

ถ้าปีไหนกำไรพุ่งขึ้นผิดปกติ ลองดูว่ามาจากธุรกิจหลักหรือเปล่า บางทีเป็นแค่กำไรจากการขายที่ดินหรือเครื่องจักรครั้งเดียว ปีหน้าก็ไม่มีแล้ว

2. ROE (ผลตอบแทนต่อส่วนของผู้ถือหุ้น)

กำไรสุทธิ ÷ ส่วนของผู้ถือหุ้นเฉลี่ย × 100

บอกว่าเงินที่เจ้าของใส่ไว้ในบริษัททำกำไรได้กี่เปอร์เซ็นต์ ฟังดูยิ่งสูงยิ่งดี แต่ระวัง ROE สูงลิ่วบางทีเกิดจากส่วนของผู้ถือหุ้นเหลือน้อยมาก ไม่ใช่เพราะเก่ง ถ้าส่วนของผู้ถือหุ้นติดลบ ตัวเลขนี้ก็ใช้ไม่ได้เลย

3. Current ratio (อัตราส่วนสภาพคล่อง)

สินทรัพย์หมุนเวียน ÷ หนี้สินหมุนเวียน

ได้ 1.2 เท่า แปลว่ามีสินทรัพย์ระยะสั้น 1.20 บาท ต่อหนี้ที่ต้องจ่ายภายในปี 1 บาท ต่ำกว่า 1 เมื่อไหร่ต้องถามต่อว่าจะเอาเงินที่ไหนจ่าย

แต่อย่าเพิ่งวางใจแม้ตัวเลขดูดี เพราะสินทรัพย์หมุนเวียนรวมสต็อกสินค้าที่อาจขายไม่ออก กับลูกหนี้ที่อาจเก็บเงินไม่ได้ด้วย

4. D/E (หนี้สินต่อทุน)

หนี้สินรวม ÷ ส่วนของผู้ถือหุ้น

บอกว่าบริษัทใช้เงินกู้มากกว่าเงินเจ้าของแค่ไหน ถ้า D/E ขึ้นทุกปี ให้ดูว่ากู้ไปทำอะไร กู้ไปสร้างโรงงานใหม่ กับ กู้มาโปะขาดทุน เป็นคนละเรื่องกันเลย

5. อัตราหมุนเวียนสินทรัพย์

รายได้ ÷ สินทรัพย์รวมเฉลี่ย

มีทรัพย์สินหนึ่งบาท สร้างรายได้ได้กี่บาท ตัวนี้ต่างกันมากตามธุรกิจ ร้านค้าปลีกหมุนเร็ว ส่วนโรงงานหรืออสังหาฯ หมุนช้า จึงต้องเทียบในกลุ่มเดียวกันเท่านั้น ถ้าตัวเลขลดลง อาจเป็นแค่เพราะเพิ่งลงทุนเครื่องจักรใหม่ที่ยังไม่เริ่มผลิต

อ่านร่วมกันถึงจะเห็นภาพ

ตัวเลขแต่ละตัวบอกได้ไม่มาก แต่พอดูคู่กันจะเริ่มเห็นเรื่องราว

  • รายได้โต แต่กำไรลด และลูกหนี้เพิ่มเร็ว อาจกำลังขายเชื่อหนักเกินไป
  • Current ratio ลด พร้อมหนี้ระยะสั้นเพิ่ม เรื่องสภาพคล่องน่าห่วง
  • D/E เพิ่ม พร้อมสินทรัพย์ใหม่ อาจเป็นการขยายกิจการที่ต้องรอดูผล

ลองฝึกกับงบของบริษัทจริงดู หรือถ้าจะเทียบหลายบริษัทพร้อมกัน ใช้หน้าเปรียบเทียบได้

งบการเงินเป็นข้อมูลย้อนหลัง บางครั้งช้ากว่าสถานการณ์จริงเป็นปี ใช้มันเพื่อหาคำถาม แล้วค่อยไปหาคำตอบจากเอกสารอื่นหรือคุยกับคู่ค้าโดยตรง ถ้ากำลังจะทำสัญญา ดู 7 จุดที่ต้องเช็กก่อนเซ็นประกอบด้วย